Set & Setting: dlaczego 90% badtripów to błąd przygotowania

Większość trudnych doświadczeń z psilocybiną wynika z braku przygotowania. Poznaj naukę za „set and setting” i dowiedz się, jak uniknąć błędów.

Kiedy grzyb staje się lustrem

Psilocybe cubensis nie jest substancją, która „działa na ciebie”. To raczej klucz, który otwiera drzwi do pomieszczeń, które już w sobie nosisz. I jeśli te pomieszczenia są pełne nierozwiązanych spraw — cóż, wizyta może być… intensywna.

Większość osób, które mówią o „badtripie”, nie miała do czynienia ze złymi grzybami. Miały do czynienia ze złym momentem, złym miejscem, złym stanem umysłu. Albo po prostu — z brakiem przygotowania.

W badaniach prowadzonych przez Johns Hopkins University, gdzie od lat bada się terapeutyczny potencjał psylocybiny, naukowcy odkryli coś fascynującego: 78% uczestników opisało swoje doświadczenie jako jedno z najbardziej znaczących w życiu — ale tylko wtedy, gdy warunki były odpowiednio przygotowane.

Z drugiej strony, w badaniu z 2011 roku, 39% osób doświadczyło silnego lęku lub dyskomfortu podczas sesji — i niemal wszystkie te przypadki łączyły się z brakiem odpowiedniego wsparcia psychologicznego lub niewłaściwym otoczeniem (Griffiths et al., 2011, Journal of Psychopharmacology).

To nie przypadek. To wzorzec.

I ten wzorzec ma nazwę: set and setting.

Czym jest „set and setting”? Krótka lekcja z lat 60.

Termin „set and setting” spopularyzował Timothy Leary w latach 60. XX wieku, ale jego znaczenie wykracza daleko poza kontrkulturewą rewolucję. To fundamentalna zasada, która dziś wraca do mainstreamu — dzięki nowoczesnym badaniom nad psychodelikami.

Set (mindset) — to stan umysłu. Nastrój, oczekiwania, emocje, intencje, bagaż psychiczny, który wnoszony jest do doświadczenia.

Setting — to otoczenie. Miejsce, ludzie, dźwięki, światło, temperatura, poczucie bezpieczeństwa.

Psilocybina — główny alkaloid w Psilocybe cubensis — nie ma „jednego działania”. Jej efekt jest wysoce kontekstowy. Działa jak wzmacniacz: potęguje to, co już jest. Jeśli wchodzi się w doświadczenie z lękiem, lęk może się spotęgować. Jeśli wchodzi się z ciekawością i spokojem — można odkryć przestrzenie, o których istnieniu nie było wcześniej świadomości.

To nie magia. To neurobiologia.

Co dzieje się w mózgu? Nauka za „tripem”

Kiedy psilocybina dostaje się do organizmu, jest szybko metabolizowana do psilocyny — związku, który wiąże się z receptorami serotoninowymi 5-HT2A w mózgu. To właśnie ta interakcja odpowiada za zmiany w percepcji, myśleniu i emocjach.

Ale co dokładnie się dzieje?

Badania z użyciem fMRI (funkcjonalnego rezonansu magnetycznego) pokazują, że psilocybina zmniejsza aktywność w Default Mode Network (DMN) — sieci neuronalnej odpowiedzialnej za poczucie „ja”, autobiograficzne myślenie, ruminację (Carhart-Harris et al., 2012, PNAS).

Innymi słowy: psilocybina tymczasowo „wyłącza” ego. I to właśnie w tej przestrzeni — gdy zwykłe filtry percepcji zostają osłabione — umysł staje się niezwykle podatny na wpływy zewnętrzne i wewnętrzne.

Dlatego set i setting mają tak ogromne znaczenie. Gdy DMN jest wyciszony, mózg staje się bardziej „otwarty” — ale też bardziej wrażliwy. To stan, w którym możliwe jest doświadczenie głębokiego wglądu, ale też — jeśli warunki są nieprzyjazne — intensywnego lęku.

Dlaczego „bad tripy” w ogóle się zdarzają?

Termin „zły trip” jest mylący. W kontekście terapeutycznym mówi się raczej o trudnym doświadczeniu (challenging experience). I choć może być nieprzyjemne, często niesie ze sobą wartość — pod warunkiem, że jest odpowiednio przepracowane.

Ale dlaczego w ogóle się pojawia?

Z obserwacji społecznych, raportów użytkowników i literatury wynika kilka powtarzających się przyczyn:

1. Brak intencji

Wiele osób sięga po psilocybinę „dla zabawy”, bez zastanowienia, czego szuka. To jak wejście do lasu bez mapy — można trafić na piękną polanę, ale można też zabłądzić.

2. Niewłaściwe otoczenie

Głośna impreza, nieznane osoby, brak poczucia bezpieczeństwa. Psilocybina wzmacnia bodźce — jeśli otoczenie jest chaotyczne, chaos przenosi się do wnętrza.

3. Nierozwiązane emocje

Jeśli wchodzi się w doświadczenie z nierozwiązanym żalem, gniewem, lękiem — psilocybina może to wydobyć na powierzchnię. I choć długoterminowo może to być terapeutyczne, w momencie doświadczenia bywa przytłaczające.

4. Brak wsparcia

W badaniach klinicznych zawsze obecny jest terapeuta lub przewodnik. W warunkach rekreacyjnych — często nie ma nikogo, kto mógłby pomóc, gdy doświadczenie staje się trudne.

5. Dawka i genetyka

Wrażliwość na psilocybinę jest indywidualna. To, co dla jednej osoby jest łagodnym doświadczeniem, dla innej może być przytłaczające. Dlatego tak ważne jest zaczynanie od niskich dawek i poznawanie własnej reakcji.

Jak przygotować „set”? Umysł przed doświadczeniem

Przygotowanie umysłu to nie ezoteryka. To praktyczna praca nad tym, w jakim stanie wchodzi się w doświadczenie.

Warto zadać sobie pytania:

• Dlaczego chcę tego doświadczenia?
• Czego szukam?
• Czy jestem w dobrym miejscu emocjonalnym?
• Czy mam nierozwiązane konflikty, które mogą się pojawić?

Ustalenie intencji

Nie musi być skomplikowana. Może to być ciekawość, chęć zrozumienia siebie, potrzeba odpoczynku od codzienności. Ważne, żeby była świadoma.

Dbałość o ciało

Wypoczęty organizm, zdrowe odżywienie, brak alkoholu czy innych substancji w systemie. Psilocybina działa na całość — umysł i ciało są połączone.

Jak przygotować „setting”? Przestrzeń ma znaczenie

Otoczenie to nie tylko dekoracja. To fundament bezpieczeństwa.

Wybór miejsca, które jest znane

Najlepiej własny dom, pokój, w którym czuje się komfort. Warto unikać nieznanych przestrzeni.

Ograniczenie bodźców

Przygaszone światło, spokojna muzyka (lub cisza), wygodne miejsce do siedzenia lub leżenia. Psilocybina wzmacnia percepcję — zbyt wiele bodźców może być przytłaczające.

Obecność zaufanej osoby

W badaniach klinicznych to „trip sitter” — osoba trzeźwa, spokojna, która nie ingeruje, ale jest obecna. W razie potrzeby może uspokoić, przypomnieć, że „to minie”.

Usunięcie potencjalnych stresorów

Wyłączenie telefonu. Upewnienie się, że nikt nieoczekiwanie nie zapuka do drzwi. Zadbanie o to, by przez kilka godzin nikt nie potrzebował kontaktu.

Co może pomóc, gdy doświadczenie staje się trudne?

Nawet przy najlepszym przygotowaniu mogą pojawić się trudne momenty. To normalne. Oto kilka sprawdzonych strategii (z raportów użytkowników i literatury terapeutycznej):

1. Oddychanie

Głęboki, spokojny oddech. To najprostszy sposób na uspokojenie układu nerwowego.

2. Zmiana otoczenia

Czasem wystarczy przejście do innego pokoju, zmiana muzyki, otwarcie okna.

3. Przypomnienie sobie: „to minie”

Psilocybina działa 4–6 godzin. To tymczasowe. Nawet jeśli teraz jest trudno, za chwilę będzie inaczej.

4. Brak walki

Opór potęguje dyskomfort. Jeśli pojawia się trudna emocja — warto pozwolić jej być. Obserwować, nie oceniać.

5. Prośba o wsparcie

Jeśli przy boku jest zaufana osoba — warto powiedzieć, czego się potrzebuje. Czasem wystarczy, że ktoś trzyma za rękę.

Podsumowanie: Przygotowanie to nie paranoja, to szacunek

Psilocybe cubensis to nie zabawka. To narzędzie — potężne, subtelne, wymagające. I jak każde narzędzie, wymaga umiejętności obsługi.

90% „złych tripów” to nie wina grzybów. To wina braku przygotowania. Niewłaściwego momentu, miejsca, stanu umysłu.

Ale gdy set i setting są odpowiednie — doświadczenie może być transformujące. Nie w sensie mistycznym, ale w sensie głęboko ludzkim: można zobaczyć siebie z innej perspektywy, zrozumieć coś, co wcześniej było ukryte, poczuć połączenie z czymś większym.

To nie magia. To biologia, psychologia, neurochemia — i odrobina szacunku dla procesu.

Bo grzyby nie kłamią. One tylko pokazują.

Źródła:

• Griffiths, R. R., et al. (2006). Psilocybin can occasion mystical-type experiences having substantial and sustained personal meaning and spiritual significance. Psychopharmacology, 187(3), 268-283.
• Griffiths, R. R., et al. (2011). Psilocybin occasioned mystical-type experiences: immediate and persisting dose-related effects. Journal of Psychopharmacology, 25(11), 1453-1461.
• Carhart-Harris, R. L., et al. (2012). Neural correlates of the psychedelic state as determined by fMRI studies with psilocybin. PNAS, 109(6), 2138-2143.